Wywiad: Jakie znaczenie mają lokalne tradycje w projektowaniu nowoczesnych mebli?

W dzisiejszym zglobalizowanym świecie, gdzie masowa produkcja i ujednolicone wzornictwo zdają się dominować na rynku wyposażenia wnętrz, coraz silniej dostrzegamy potrzebę powrotu do korzeni. Nowoczesny design nie musi – i wręcz nie powinien – oznaczać odcięcia się od przeszłości. Przeciwnie, najciekawsze, najbardziej innowacyjne i doceniane na świecie projekty rodzą się dziś często na styku zaawansowanej technologii i lokalnego rzemiosła. Aby głębiej zrozumieć ten rosnący w siłę fenomen, spotkaliśmy się z Tomaszem Jastrzębskim – wielokrotnie nagradzanym projektantem mebli, założycielem niezależnej manufaktury, który w swojej pracy mistrzowsko łączy nowoczesny minimalizm z tradycyjnymi technikami stolarskimi obecnymi w jego regionie od pokoleń.

Od zapachu trocin do nowoczesnego studia projektowego

Redakcja: Panie Tomaszu, Pańskie meble zdobią dziś nowoczesne apartamenty od Warszawy po Nowy Jork, a jednak wszystko zaczęło się w niewielkim warsztacie na południu Polski. Skąd wzięła się u Pana ta pasja do łączenia dwóch, wydawałoby się, zupełnie odległych światów – surowej, lokalnej tradycji i wielkomiejskiego, nowoczesnego designu?

Tomasz Jastrzębski: Wszystko zaczęło się od zapachu. Zapachu świeżo heblowanego drewna dębowego i sosnowego w warsztacie mojego dziadka. Jako dziecko spędzałem tam każdą wolną chwilę, obserwując, z jakim szacunkiem podchodził do każdego kawałka materiału. Dziadek nie znał pojęcia „design”, on po prostu robił meble, które miały służyć ludziom przez dziesięciolecia. Były solidne, funkcjonalne i na swój sposób piękne w swojej prostocie. Kiedy dorosłem i wyjechałem na studia na Akademię Sztuk Pięknych, zachłysnąłem się nowoczesnością, Bauhausem, skandynawskim minimalizmem. Jednak po kilku latach projektowania przedmiotów, które wydawały mi się zbyt „sterylne”, zrozumiałem, że brakuje im duszy. Postanowiłem wrócić do korzeni. Zrozumiałem, że to, co dziadek robił intuicyjnie – szanowanie usłojenia drewna, stosowanie bezklejowych łączeń, ręczne wykańczanie powierzchni – to wartości, których współczesny, zagoniony świat desperacko potrzebuje.

Czym właściwie jest tradycja we współczesnym meblarstwie?

Redakcja: Kiedy słyszymy „lokalne tradycje”, wielu z nas ma przed oczami bogato zdobione, ludowe skrzynie lub ciężkie, rustykalne kredensy. Pana meble są jednak niezwykle lekkie, proste i na wskroś współczesne. Gdzie zatem ukryta jest ta tradycja?

Tomasz Jastrzębski: To doskonałe pytanie. Błędem, który często popełniamy, jest mylenie tradycji z folklorem czy cepelią. Tradycja w moim rozumieniu to nie jest powielanie dawnych wzorów jeden do jednego. To raczej filozofia pracy z materiałem i rzemieślniczy etos. W moich projektach tradycja przejawia się w kilku kluczowych aspektach, które są niewidoczne na pierwszy rzut oka, ale fundamentalne dla jakości mebla.

Główne filary naszego podejścia do tradycji to:

• Głęboka znajomość lokalnego surowca: Pracujemy wyłącznie z gatunkami drewna, które rosną w naszej strefie klimatycznej – dębem, jesionem, orzechem czy wiązem. Znamy ich parametry, wiemy, jak będą się zachowywać i starzeć w domowych warunkach.
• Tradycyjne techniki łączenia drewna: Zamiast wkrętów i metalowych złączek stosujemy złącza ciesielskie i stolarskie, takie jak jaskółczy ogon czy czopy kryte. Są one niezwykle wytrzymałe, a odpowiednio wyeksponowane, stają się pięknym, nowoczesnym detalem estetycznym.
• Ręczne wykończenie: O ile na etapie wycinania form korzystamy z obrabiarek CNC, o tyle ostateczny szlif, olejowanie i polerowanie zawsze wykonuje człowiek. To daje powierzchni tę unikalną, satynową w dotyku fakturę, której nie da się uzyskać maszynowo.
• Zrównoważone podejście: Tradycyjny stolarz nigdy nie marnował drewna. My również hołdujemy tej zasadzie. Z mniejszych kawałków, które pozostają po produkcji stołów czy komód, tworzymy akcesoria do wnętrz. Nic się nie marnuje.

Synergia nowoczesnych technologii i ludzkich rąk

Redakcja: Wspomniał Pan o obrabiarkach CNC. Czy wykorzystywanie zaawansowanych technologii nie kłóci się z ideą tradycyjnego rzemiosła?

Tomasz Jastrzębski: Absolutnie nie. Uważam, że odrzucanie technologii dla samej zasady jest błędem. Maszyny są po to, aby odciążyć człowieka z najcięższej, monotonnej, fizycznej pracy i zapewnić powtarzalność tam, gdzie jest ona wymagana – na przykład przy precyzyjnym wycinaniu skomplikowanych krzywizn, które zaprojektowałem w programie 3D. Rzemiosło nie polega na tym, by ręcznie ciąć każdą deskę tępą piłą, by udowodnić swoją autentyczność. Rzemiosło to świadomość tego, gdzie ingerencja maszyny się kończy, a gdzie musi wejść człowiek ze swoim zmysłem dotyku, okiem i doświadczeniem.

Prawdziwa synergia polega na tym, że maszyna daje nam perfekcyjną formę bazową, a rzemieślnik nadaje jej charakter. To człowiek decyduje, jak ułożyć deski na blat stołu, aby usłojenie tworzyło spójny, harmonijny rysunek. To człowiek wyczuwa pod palcami, czy powierzchnia jest już wystarczająco gładka przed nałożeniem wosku. Dzięki temu nowoczesne meble, choć precyzyjne i powtarzalne w swoich wymiarach, zachowują unikalną duszę – każdy egzemplarz różni się niuansami.

Inspiracje regionalne a ascetyczny minimalizm

Redakcja: Zauważyliśmy, że w najnowszej kolekcji pojawiły się bardzo subtelne detale przypominające dawne motywy zdobnicze. Jak wpleść regionalne wzornictwo w bryłę, która ma pozostać purystycznie minimalistyczna?

Tomasz Jastrzębski: To wymaga ogromnego wyczucia i powściągliwości. Łatwo jest wpaść w pułapkę kiczu, umieszczając tradycyjne rozety czy rzeźbienia na nowoczesnej komodzie. Nasze podejście polega na dekonstrukcji dawnych wzorów do ich najprostszej, geometrycznej formy. Analizujemy snycerkę z dawnych chat i wyciągamy z niej tylko jedną linię, jeden kąt, który potem aplikujemy na przykład jako unikalne podcięcie krawędzi blatu lub kształt drewnianego uchwytu. Czasami inspiracją jest nie sam wzór, ale technika. Przykładowo, inspirując się dawnymi, szczotkowanymi deskami ze stodół, wprowadziliśmy proces głębokiego szczotkowania dębu, aby podkreślić jego pory. Kształt mebla pozostaje absolutnie minimalistyczny, wręcz ascetyczny, ale światłocień grający na tak przygotowanej powierzchni dodaje mu niesamowitej głębi i ciepła. W ten sposób tradycja jest szeptem, a nie krzykiem.

Ekologia, lokalność i świadomy konsument

Redakcja: Obserwujemy dziś ogromny zwrot w stronę ekologii. Czy to również ma wpływ na popularność mebli opartych na lokalnych tradycjach?

Tomasz Jastrzębski: Zdecydowanie. Świadomość ekologiczna konsumentów rośnie w niesamowitym tempie. Ludzie zaczynają dostrzegać absurd w kupowaniu mebli ze sklejki czy płyty wiórowej, które płyną do nas w kontenerach z drugiego końca świata, zostawiając za sobą gigantyczny ślad węglowy, a po pięciu latach lądują na wysypisku śmieci, bo nie da się ich naprawić.

Zwrócenie się ku lokalnym tradycjom to naturalna odpowiedź na ten kryzys. Mebel wykonany z litego, lokalnego drewna, zabezpieczony naturalnymi olejami i woskami, jest w 100% biodegradowalny i bezpieczny dla zdrowia domowników. Co więcej, jest to produkt niemal wieczny. Jeśli blat z litego dębu po dziesięciu latach się porysuje, można go zeszlifować i na nowo zaolejować – będzie wyglądał jak w dniu zakupu, a nawet lepiej, bo drewno z czasem nabiera szlachetnej patyny. Kupując meble stworzone przez lokalnych rzemieślników, wspieramy także rodzimą gospodarkę, skracamy łańcuchy dostaw i mamy pewność, że produkt powstał w warunkach uczciwej pracy, z poszanowaniem praw człowieka.

Wyzwania na drodze rozwoju

Redakcja: Brzmi to niemal idealnie, ale z pewnością taka droga twórcza wiąże się z licznymi wyzwaniami. Z czym dziś najtrudniej mierzą się projektanci i rzemieślnicy tworzący w tym nurcie?

Tomasz Jastrzębski: Największym wyzwaniem jest czas – a właściwie to, jak w dzisiejszym świecie go postrzegamy. Jesteśmy przyzwyczajeni do natychmiastowej gratyfikacji. Chcemy zamówić mebel w internecie i mieć go w domu następnego dnia. Tymczasem proces tworzenia mebla opartego na tradycyjnych zasadach wymaga czasu. Drewno musi być odpowiednio długo sezonowane, a następnie suszone w kontrolowanych warunkach. Same procesy ręcznej obróbki i wielokrotnego olejowania również trwają. Musimy edukować naszych klientów, tłumaczyć im, dlaczego na dobry stół czeka się osiem lub dziesięć tygodni. I na szczęście coraz więcej osób to rozumie – wiedzą, że czekają na coś wyjątkowego, stworzonego specjalnie dla nich.

Drugim istotnym problemem jest luka pokoleniowa. Przez wiele lat szkoły zawodowe były marginalizowane. Dziś znalezienie wykwalifikowanego stolarza z pasją graniczy z cudem. Dlatego w naszej manufakturze duży nacisk kładziemy na edukację i system ucznia-mistrza. Zatrudniamy młodych ludzi, którzy często nie mają doświadczenia, ale mają chęci do nauki i miłość do materiału, jaką jest drewno.

Design jako nośnik emocji i tożsamości

Redakcja: Czy uważa Pan, że meble mogą wpływać na to, jak się czujemy w naszych domach? Czy lokalna tradycja wnosi coś do „psychologii wnętrza”?

Tomasz Jastrzębski: Dom to nasza ostoja, miejsce, w którym ładujemy baterie po trudach dnia w zgiełku i stresie. Otaczanie się przedmiotami z naturalnych materiałów, które zostały wykonane ludzkimi rękami, przynosi niezwykłe poczucie uziemienia i spokoju. To wpisuje się w modną dziś filozofię biophilic design, która zakłada potrzebę bliskiego kontaktu człowieka z naturą we wnętrzach.

Mebel przesiąknięty lokalną tradycją ma w sobie element opowieści. Kiedy dotykasz stołu i wyczuwasz delikatne faktury drewna, podświadomie wiesz, że za tym przedmiotem stoi człowiek, jego pot, talent i czas. To nie jest anonimowy produkt wypluty przez fabrykę. Ludzie tworzą ze swoimi meblami emocjonalną więź. Stół staje się milczącym świadkiem rodzinnych historii – pierwszych posiłków z dziećmi, poważnych rozmów do rana, radosnych uroczystości. Właśnie dlatego tak ważne jest, aby projektować z myślą o trwałości, nie tylko tej fizycznej, ale i emocjonalnej.

Przyszłość branży – gdzie zmierzamy?

Redakcja: Jak widzi Pan przyszłość projektowania mebli? Czy lokalne rzemiosło zdoła oprzeć się presji wielkich korporacji i sztucznej inteligencji, która coraz śmielej wkracza w sferę designu?

Tomasz Jastrzębski: Sztuczna inteligencja z pewnością zrewolucjonizuje fazę koncepcyjną i optymalizację produkcji. Sama w sobie nie jest zagrożeniem, lecz nowym narzędziem – podobnie jak kiedyś obrabiarki CNC. AI może pomóc nam analizować ergonomię, minimalizować straty materiałowe czy podpowiadać nowe, fascynujące bryły. Jednak na końcu tej drogi zawsze musi pojawić się fizyczny materiał i fizyczny człowiek.

Jestem głęboko przekonany, że im bardziej nasz świat będzie stawał się wirtualny, zautomatyzowany i niematerialny, tym bardziej będziemy pragnąć w naszym bezpośrednim, domowym otoczeniu autentyczności, dotyku i prawdy. Wielkie korporacje będą dominować na rynku masowym, to się nie zmieni. Ale nisza marek rzemieślniczych, czerpiących z lokalnych tradycji, będzie rosła w siłę. Zmierzamy w stronę polaryzacji rynku – z jednej strony „fast furniture”, z drugiej ekskluzywne, spersonalizowane meble traktowane niemal jak dzieła sztuki użytkowej.

Podsumowanie

Nasza rozmowa z Tomaszem Jastrzębskim dobitnie pokazuje, że integracja lokalnych tradycji rzemieślniczych z nowoczesnym projektowaniem mebli to znacznie więcej niż tylko chwilowy, rynkowy trend. To głęboka, świadoma filozofia tworzenia, która odpowiada na najważniejsze bolączki współczesnego świata. To powrót do szacunku dla naturalnych surowców, docenienie ludzkiej pracy i talentu oraz troska o nasze środowisko poprzez tworzenie przedmiotów trwałych i ponadczasowych.

Nowoczesne meble z duszą nie rywalizują z przeszłością – one czerpią z niej to, co najlepsze. Tradycyjne techniki stolarskie, odpowiednio zinterpretowane i połączone ze zrównoważonym minimalizmem, dają efekt w postaci wyposażenia, które nie tylko doskonale wpisuje się we współczesne, eleganckie wnętrza, ale także buduje z użytkownikami silną, emocjonalną więź. Jak pokazuje przykład licznych niezależnych manufaktur, prawdziwy luksus w XXI wieku to nie ociekający złotem przepych, lecz autentyczność, natura i rzemieślnicza perfekcja płynąca prosto z lokalnych korzeni.